BS. Trương Công Dũng

Chương trình tập chia làm 5 giai đoạn, bao gồm:

1. Giai đoạn I: 1-2 tuần sau mổ. Mục tiêu: bảo vệ mảnh ghép, chống sưng nề, chống đau, phục hồi một phần tầm vận động (ROM), chống teo cơ
2. Giai đoạn II: 2-4 tuần sau mổ: giai đoạn tập sớm. Mục tiêu: ROM gần tối đa, đi đứng với nẹp không khập khiễng, tăng sức mạnh cơ, thăng bằng, tiếp tục bảo vệ mảnh ghép
3. Giai đoạn II: 5-12 tuần sau mổ. Là giai đoạn đi đứng có kiểm soát. Mục tiêu:  phục hồi sức mạnh cơ, phục hồi các phản xạ tự thân. Chú ý tránh tạo lực quá căng lên mảnh ghép.
4. Giai đoạn IV: tháng thứ 4 trở đi. Tăng sức bền cơ bắp, phục hồi khả năng kiểm soát và phối hợp các cơ, bước đầu tập các kỹ năng chạy nhảy.
5. Giai đoạn V: trở lại thể thao. Tiêu chuẩn: đạt tầm độ khớp hoàn toàn, sức cơ tứ đầu trên 80%, cơ hamstring  ít nhất 100%, không đau, các test chức năng trên 85% so với chân lành [55]

Mục tiêu cụ thể:

• Đạt tầm độ khớp bình thường và chống sưng- viêm trước mổ để tránh xơ dính khớp sau mổ
• Sử dụng đúng nẹp bảo vệ, nẹp chức năng
• Liệu pháp lạnh
• Tập đi chống chân chịu lực và tầm độ khớp sớm, đặc biệt sớm duỗi gối tối đa, các bài tập thụ động, chủ động có hỗ trở và chủ động cho khớp.
• Tập sớm cơ tứ đầu đùi và cơ đùi sau, các bài tập đẳng trường, đẳng trương, chuỗi đóng, chuỗi mở...
• Cố gắng kiểm soát sưng và đau để tránh cơ rơi vào tình trạng bị ức chế và teo cơ
• Áp dụng hợp lý  bài tập chuỗi vận động mở- chuỗi vận động kín, tránh tập sớm chuỗi vận động mở vì có nguy cơ tạo lực xé rách DCCT còn yếu trong quá trình trưởng thành.
• Hoàn thiện tập kéo dãn, mạnh cơ và duy trì toàn bộ các cơ chi dưới
• Tập dáng đi sớm
• Tập các bài tập thăng bằng và phản xạ tự thân
• Tập bài tập chức năng, kỹ năng thể thao
• Tập luyện sức chịu đựng về tim mạch

Mô tả chi tiết

GIAI ĐỌAN I

Tuần1&2 :

Là giai đoạn tập phục hồi sớm, chöông trình taäp luyeän baét ñaàu ngay ngaøy ñaàu tieân sau moå.

Mục tiêu

                   Bảo vệ mảnh ghép

                   Giảm thiểu hậu quả của sự bất động

                   Kiểm soát sưng- đau

Gối duỗi hoàn toàn

                   Gập gối đến 90o

                   Tập tốt cơ tứ đầu

Nẹp bảo vệ:

Mang liên tục, giữ nẹp thẳng khi đi, khi nâng đùi và khi ngủ

Chống chân chịu lực:

• Chống chân tùy theo mức độ đau, đi với hai nạng
• Bỏ nạng sau 1 đến 2 tuần khi cơ tứ đầu đủ mạnh (thực hiện được động tác nâng thẳng chân dễ dàng)

Các bài tập căn bản:

• Tập nâng thẳng chân 3 hướng trong nẹp: thẳng, dang, khép cho đến khi cơ đủ mạnh không bị tình trạng duỗi trễ cẳng chân (Extension lag)
• Co cơ tứ đầu đẳng trường (ép duỗi  thẳng gối)
• Gồng cơ đùi sau
• Di động xương bánh chè
• Tập kéo dãn cơ bụng chân, cơ đùi sau
• Tập ngồi co gối, nằm sấp duỗi gối

Luyện tập chức năng: Pha 1

Duy trì thể lực:

• Tập các phần chi trên
• Đạp xe tại chổ với chân lành

Tập Phản xạ tự thân:

• Tập cảm giác định vị khớp chủ động/ thụ động
• Tập ván thăng bằng tĩnh  mở mắt
• Tập ván thăng bằng nhắm mắt
• Ngồi ném bóng/ bắt bóng

GIAI ĐỌAN II Tuần 3&4

Mục tiêu:

          Gập duỗi gối từ 0o đến 120o

          Phục hồi dáng đi bình thường không khập khiễng

          Bắt đầu tập có kháng lực nhẹ

          Tiếp tục bảo vệ mảnh ghép

          Cải thiện sức mạnh, sức bền cơ và phản xạ tự thân để chuẩn bị các bài tập chức năng cao hơn.

Tiêu chuẩn để  bước vào tập giai đoạn II:

• Tập tốt cơ tứ đầu, năng thẳng chân không bị tình trạng duỗi trễ cẳng chân
• Gối co được 90 độ
• Duỗi gối hoàn toàn
• Hết dấu hiệu viêm

:

Chống chân chịu lực:

Đi Bỏ nạng, chống chân chịu sức nặng hoàn toàn

Vẫn mang nẹp thẳng khi đi lại

Có thể bỏ nẹp nếu dáng đi hoàn toàn bình thường và điều khiển tốt cơ tứ đầu

Các bài tập căn bản:

Tập cơ: bắt đầu có tạ

Cơ tứ đầu: Taäp  naâng thẳng chân 3 hướng trong nẹp: thẳng, dang, khép với tạ  từ 1-4kg.

          Ngồi đá tạ từ 1-2kg (Hình). Lưu ý không đá thẳng chân, chỉ đá trong tầm độ 90- 30độ để tránh lực kéo căng trên mảnh ghép làm lỏng dây chằng.

          Cơ đùi sau: tập co gối  ở tư thế đứng và nằm sấp với tạ 1kg ở cẳng chân

Luyện tập chức năng: Pha 2

• Đạp xe tại chổ với hai chân

Tập Phản xạ tự thân:

• Tập cảm giác định vị khớp chủ động/ thụ động khi đứng chịu lực
• Tập ván thăng bằng tĩnh  nhắm mắt
• Tập ván thăng bằng động mở mắt
• Đứng ném bóng/ bắt bóng

Lưu ý: + luôn bắt đầu tập từ dễ đến khó, từ thấp đến cao, từ nhẹ đến nặng. Thí dụ tập kéo dãn, gồng cơ trước khi nâng chân, tập tạ nhẹ lặp lại nhiều lần rồi mới tăng tạ và lặp lại it lần hơn.

+  Chụp X quang để kiểm tra độ bám dính của mảnh ghép nếu cần

+  Các hoạt động chưa được làm:

• Tự chạy xe máy
• Ngồi xổm
• Lên xuống cầu thang bằng chân đau
• Chạy nhảy

GIAI ĐOẠN III: 5-12 tuần sau mổ.

 Mục tiêu:

          Cải thiện mức độ tự tin của khớp gối

          Tránh lực căng quá mức trên mảnh ghép

          Bảo vệ khớp chè đùi

Tăng cường sức mạnh cơ, phản xạ tự thân chuẩn bị cho các hoạt động chức năng

Tiêu chuẩn để  bước vào tập giai đoạn III:

          Phục hồi hoàn toàn tầm độ khớp

          Sức cơ phục hồi một phần

          Trở về các hoạt động sinh hoạt bình thường, không đau khi vận động, dáng đi bình thường

          Nghiệm pháp Lachman âm tính.

 Tuần 5&6 : là giai đoạn đi đứng có kiểm soát. Không còn mang nẹp

Tập mạnh cơ:

Tập các động tác như ở trên với tạ tăng thêm

Tập tầm độ khớp:

Co gối 130o hoặc hơn ở tuần thứ 6  

            Tập đi trên máy tập đi ,bắt đầu  hơi dốc

Bắt đầu tập đứng nhún bằng 2 chân, lưng tựa sát tường, hạ thấp người khoảng 45o rồi trở về tư thế đứng thẳng (Hình)

          Có thể bắt đầu tập dưới nước, bao gồm bước tới, lùi, sang bên, co duỗi gối, đạp chân...

Tuần 7&8

          - Tăng thêm tạ

          - Đá và móc chân với dây thun

          - Bắt đầu gánh tạ nhẹ, tăng dần đến 15kg

          - Co duỗi gối hoàn toàn

- Tập đi bộ với quãng đường tăng dần <500m

Luyện tập chức năng(6-12 tuần):Pha 3

Đạp xe tại chỗ, bắt đầu có kháng lực nhẹ khi tầm độ khớp tối đa (Hình). Tập thân trên

          Chạy/ bơi dưới nước

Bước lên xuống với bục tăng từ 6-8 inches( 15- 20cm)

Tập thăng bằng mức khó hơn, thăng bằng 1 chân

          Chạy chậm, đi bộ hoặc chạy chậm số 8 hoặc vòng tròn lớn.  

Nhảy bằng hai chân tại chỗ, nhảy qua bục 6-8 inches( 15- 20cm)

Tuần 9-11  chuẩn bị để bắt đầu vào giai đọan IV

Tăng cường các bài tập trên. Các bài tập mới:

          - Đứng nhún bằng 1 chân (45o)       

- Nhảy bằng 1 chân tại chỗ              

Có thể tự chạy xe máy

Luyện tập chức năng(từ 12 tuần trở đi):Pha 4

          Chạy chậm số 8, chạy vòng tròn nhỏ, chạy lên cầu thang

Nhảy qua bục 25- 50cm

Động tác xuất phát chạy

Các kỹ năng thể thao (cảm giác bóng, kỹ năng bóng như chuyền bóng, tâng bóng, dẫn bóng...)với tốc độ ¼-1/2 bình thường

GIAI ĐỌAN IV : từ tháng thứ 4 trở đi

Mục tiêu:

Tăng sức bền cơ bắp

Phục hồi khả năng kiểm soát và phối hợp các cơ

Phục hồi hoàn toàn mọi hoạt động

Tiêu chuẩn để  bước vào tập giai đoạn IV:

          Phục hồi hoàn toàn tầm độ khớp, không đau

          Không đau khớp chè đùi

          Sức cơ đủ mạnh và phản xạ tự thân tốt (hoàn thành tốt các bài tập trong giai đoạn III) để tăng cường các bài tập chức năng

          Nghiệm pháp Lachman âm tính.

Luyện tập chức năng:Pha 5

Tiếp tục như pha 4

Chạy tốc độ nhanh, Chạy thẳng 50- 100m, Chạy biến tốc, Chạy thay đổi hướng...

Nhảy cao, Nhảy xa

Bóng đá: tập cảm giác bóng, kỹ năng bóng (chuyền bóng, tâng bóng, sút bóng...) với sức mạnh và tốc độ tăng dần.

Tập nhẹ với đội, di chuyển trên sân...

GIAI ĐOẠN V: Giai đoạn trở lại hoạt độngthể thao, bao gồm tập phát triển cơ bắp, sức chịu đựng về tim mạch- hô hấp và kỹ năng thể thao. Về kỹ năng thể thao, tùy theo các môn thể thao mà có các bài tập cụ thể tương ứng. Giai đoạn này kéo dài cho tới khi có thể chơi thể thao trở lại, trung bình sau 7 tháng đến 1 năm.

 Tiêu chuẩn trở lại thi đấu thể thao:

- Đạt tầm độ khớp hoàn toàn

- Sức cơ tứ đầu trên 80%, cơ hamstring  ít nhất 100%

- Không đau khi vận động

- Các nghiệm pháp chức năng trên 85% so với chân lành